<\/strong>Charakter odpowiedzi immunologicznej zale\u017cy od tego w jaki spos\u00f3b nast\u0119puje kontakt z czynnikiem zaka\u017anym. Mo\u017ce to by\u0107 bezpo\u015bredni kontakt z drobnoustrojem (podczas zaka\u017cenia) lub z antygenami zawartymi w szczepionce (podczas szczepienia), a kontakt ten mo\u017ce by\u0107 pierwszym zetkni\u0119ciem si\u0119 organizmu z czynnikami zaka\u017anymi lub mog\u0105 by\u0107 to kolejne ekspozycje. Pierwotna odpowied\u017a immunologiczna pojawia si\u0119 po pierwszej ekspozycji na antygen z regu\u0142y po kilku lub kilkunastu dniach i cechuje si\u0119 niskim mianem przeciwcia\u0142, kt\u00f3re osi\u0105gaj\u0105 maksymalne miano po oko\u0142o 2 tygodniach. Nast\u0119pnie miano przeciwcia\u0142 powoli spada. Powt\u00f3rna ekspozycja na ten sam antygen wywo\u0142uje odpowied\u017a wt\u00f3rn\u0105, kt\u00f3ra jest efektem istnienia kom\u00f3rek pami\u0119ci immunologicznej, a pojawiaj\u0105 si\u0119 one w nast\u0119pstwie pierwszego kontaktu organizmu z antygenem. W odpowiedzi wt\u00f3rnej reakcja uk\u0142adu odporno\u015bciowego jest znacznie szybsza, swoiste przeciwcia\u0142a pojawiaj\u0105 si\u0119 w surowicy po 2-4 dniach, osi\u0105gaj\u0105 wysokie miano i utrzymuj\u0105 si\u0119 znacznie d\u0142u\u017cej w krwioobiegu ni\u017c w odpowiedzi pierwotnej. Zasada szczepie\u0144 oparta jest na dw\u00f3ch elementach odporno\u015bci nabytej \u2013 swoisto\u015bci w stosunku do danego drobnoustroju (lub ca\u0142ej grupy drobnoustroj\u00f3w) oraz pami\u0119ci immunologicznej. Szczepienie indukuje odpowied\u017a uk\u0142adu odporno\u015bciowego, kt\u00f3ra polega na produkcji przeciwcia\u0142. Odporno\u015b\u0107 poszczepienna pojawia si\u0119 po pewnym czasie (10-14 dni) i trwa miesi\u0105ce, a niekiedy lata, cechuj\u0105c si\u0119 wysokim mianem przeciwcia\u0142, kt\u00f3re stopniowo spada, osi\u0105gn\u0105wszy wreszcie tak niski poziom, kt\u00f3ry nie wystarcza do odpowiedniej reakcji immunologicznej w przypadku zaka\u017cenia, a\u017c do ca\u0142kowitego zaniku. Istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwi\u0119kszenia i nasilenia czasu trwania tej odporno\u015bci dzi\u0119ki indukcji pami\u0119ci immunologicznej, a ten cel osi\u0105ga si\u0119 przez okresowe powtarzanie szczepie\u0144. W immunoprofilaktyce zwierz\u0105t nale\u017cy zawsze mie\u0107 na uwadze wiek, ras\u0119, gatunek zwierz\u0119cia, a tak\u017ce stan zdrowia, tryb \u017cycia i warunki \u015brodowiskowe w kt\u00f3rych \u017cyje, a w przypadku m\u0142odych zwierz\u0105t dojrza\u0142o\u015b\u0107 uk\u0142adu immunologicznego oraz istnienie odporno\u015bci biernej przekazanej przez matk\u0119 w \u017cyciu p\u0142odowym i podczas karmienia siar\u0105 i mlekiem. Szczepione zwierz\u0119 musi by\u0107 zdrowe (nie dotyczy to jednak chor\u00f3b przewlek\u0142ych, np. cukrzycy) i odrobaczone, gdy\u017c w przypadku du\u017cego zarobaczenia szczepionka mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 nieskuteczna. Nie nale\u017cy szczepi\u0107 zwierz\u0105t chorych, samic w okresie ci\u0105\u017cy oraz m\u0142odych zwierz\u0105t poni\u017cej 6 tygodnia \u017cycia. Celem unikni\u0119cia ryzyka neutralizacji antygen\u00f3w zawartych w szczepionce przez przeciwcia\u0142a matczyne przekazane potomstwu, wskazane jest szczepienie potomstwa w okresie, kiedy odporno\u015b\u0107 bierna zanika. Je\u015bli noworodek jest pozbawiony siary (pierwszych partii mleka matki z immunoglobulinami), w przypadku schorze\u0144 poporodowych lub \u015bmierci matki, mo\u017cna przeprowadzi\u0107 szczepienie znacznie wcze\u015bniej, gdy\u017c zwierz\u0119 pozbawione przeciwcia\u0142 matczynych jest bardziej podatne na zaka\u017cenie chorobami zaka\u017anymi. Siara stanowi bowiem naturaln\u0105 drog\u0119 uzyskania odporno\u015bci biernej, chroni\u0105cej organizm zwierz\u0119cia w pierwszych tygodniach \u017cycia przed infekcjami gro\u017anymi dla m\u0142odego organizmu, zw\u0142aszcza warto\u015bciowa jest siara pochodz\u0105ca od matek regularnie szczepionych przeciw chorob\u0105 zaka\u017anym, szczeg\u00f3lnie zaszczepionych w odpowiednim momencie przed zaj\u015bciem w ci\u0105\u017c\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Bezpiecze\u0144stwo szczepionek Cz\u0119sto\u015b\u0107 szczepie\u0144 Kolejne szczepienia wykonuje si\u0119 u zwierz\u0105t doros\u0142ych szczepionk\u0105 skojarzon\u0105 raz w roku. Mo\u017cna indywidualnie dopasowywa\u0107 program corocznego szczepienia, jednak nawet cz\u0119stsze szczepienie antygenami, przeciwko kt\u00f3rym organizm wytwarza d\u0142u\u017csz\u0105 odporno\u015b\u0107 ni\u017c na rok, nie jest szkodliwe, tylko dodatkowo \u0107wiczy uk\u0142ad odporno\u015bciowy wypracowuj\u0105c skuteczn\u0105 reakcj\u0119 obronn\u0105, przeciwko danemu mikroorganizmowi. Nie wszystkie szczepienia s\u0105 obowi\u0105zkowe, jednak regularne szczepienia szczepionkami skojarzonymi pozwalaj\u0105 unikn\u0105\u0107 zara\u017ceniu zwierz\u0119cia wieloma chorobami zaka\u017anymi, natomiast ka\u017cdy w\u0142a\u015bciciel ma prawny obowi\u0105zek corocznego szczepienia swojego zwierz\u0119cia przeciwko w\u015bciekli\u017anie, zgodnie z brzmieniem Ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierz\u0105t oraz zwalczaniu chor\u00f3b zaka\u017anych zwierz\u0105t Dz. U. z 2004 r. Nr 69. Poz. 625. Rozdz. 8. Art. 56. Ust. 1. Znane s\u0105 badania naukowe na temat wytwarzania przez uk\u0142ad immunologiczny zwierz\u0105t odporno\u015bci d\u0142u\u017cszej ni\u017c na rok przeciwko niekt\u00f3rym chorobom (np. w przypadku parwowirozy ps\u00f3w lub panleukopenii kot\u00f3w), nie mniej jednak w warunkach terenowych zaleca si\u0119 coroczne szczepienie przeciwko wszystkim chorobom, r\u00f3wnie\u017c tym cechuj\u0105cym si\u0119 wywo\u0142aniem d\u0142u\u017cszej odporno\u015bci. Podawane w r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach dane statystyczne dotycz\u0105ce skuteczno\u015bci i trwa\u0142o\u015bci wytworzonej odpowiedzi immunologicznej w przypadku \u017cadnej choroby nie ujmuj\u0105 100% populacji zwierz\u0105t, lecz jedynie wi\u0119kszo\u015b\u0107 przebadanych zwierz\u0105t. Obecnie nie jeste\u015bmy jeszcze w stanie stwierdzi\u0107 rutynowo, kt\u00f3re z zaszczepionych zwierz\u0105t wytworzy\u0142o skuteczn\u0105 odporno\u015b\u0107 przeciwko chorobom zaka\u017anym i jak trwa\u0142a jest ta odporno\u015b\u0107 u danego osobnika. A co w przypadku gdy nasze zwierz\u0119 znajduje si\u0119 w grupie zwierz\u0105t, kt\u00f3re nie wytworzy\u0142y tak d\u0142ugotrwa\u0142ej odporno\u015bci jak statystyczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 osobnik\u00f3w tego gatunku? A je\u015bli podana szczepionka w og\u00f3le nie zadzia\u0142a i zwierz\u0119 nie wytworzy odporno\u015bci przeciwko chorobom zaka\u017anym? Cz\u0119stsze szczepienia ograniczaj\u0105 brak skuteczno\u015bci pojedynczych szczepie\u0144 i daj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wi\u0119kszej kontroli nad chorobami zaka\u017anymi. Faktem jest, i\u017c sczepienia nie s\u0105 do ko\u0144ca bezpieczne, ale korzy\u015bci wynikaj\u0105ce z ich stosowania w populacji zwierz\u0105t s\u0105 zdecydowanie wy\u017csze ni\u017c ryzyko wyst\u0105pienia ewentualnych powik\u0142a\u0144 u pojedynczego osobnika. Dlatego coroczne szczepienia przypominaj\u0105ce s\u0105 nadal polecane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 o\u015brodk\u00f3w naukowych w kraju i za granic\u0105 oraz przez wiele autorytet\u00f3w z dziedziny medycyny weterynaryjnej. Pomijaj\u0105c tutaj aspekt ekonomiczny, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c jest istotny, i\u017c \u0142atwiej i taniej zaszczepi\u0107 zwierz\u0119 raz w roku przeciw chorobom zaka\u017anym, ni\u017c p\u00f3\u017aniej leczy\u0107 je na jedn\u0105 z chor\u00f3b o ci\u0119\u017ckim i d\u0142ugotrwa\u0142ym przebiegu, to jest jeszcze kwestia etyki, w kt\u00f3rej g\u00f3r\u0119 zawsze bierze zapobieganie chorobom, ni\u017c nara\u017canie zwierz\u0105t na niepotrzebne cierpienie zwi\u0105zane z zapadaniem na choroby zaka\u017ane i ich uci\u0105\u017cliwym leczeniem, a tak\u017ce chodzi tu o ograniczenie siewstwa drobnoustroj\u00f3w do \u015brodowiska przez nosicieli, mog\u0105cych by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em zaka\u017cenia dla zwierz\u0105t nie szczepionych, ale istnieje jeszcze chyba najwa\u017cniejszy aspekt zdrowia ludzkiego, gdy\u017c zwierz\u0119ta s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wektorami chor\u00f3b niebezpiecznych dla zdrowia i \u017cycia cz\u0142owieka, (np. w\u015bcieklizna, leptospiroza, herpeswiroza, chlamydioza), a w przypadku tego typu chor\u00f3b musimy mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce zrobili\u015bmy wszystko, by zapobiec ich rozprzestrzenianiu w naszym \u015brodowisku. Dlatego przy profilaktyce przeciwko chorobom zaka\u017anym nale\u017cy zda\u0107 si\u0119 na wiedz\u0119 i do\u015bwiadczenie lekarza weterynarii zajmuj\u0105cego si\u0119 zwierz\u0119ciem, kt\u00f3ry doradzi jak zaszczepi\u0107 naszego pupila, dobieraj\u0105c indywidualny program szczepie\u0144 dla ka\u017cdego zwierz\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Idealna szczepionka powinna by\u0107 silnie immunogenna, dawa\u0107 d\u0142ugotrwa\u0142\u0105, solidn\u0105 odporno\u015b\u0107, cechowa\u0107 si\u0119 stabilno\u015bci\u0105 przez okres trwa\u0142o\u015bci, by\u0107 mo\u017cliw\u0105 do stosowania w akcjach masowych, nie wywiera\u0107 niepo\u017c\u0105danych efekt\u00f3w, ponadto odporno\u015b\u0107 poszczepienna powinna da\u0107 si\u0119 odr\u00f3\u017cni\u0107 od odporno\u015bci indukowanej przez zaka\u017cenie naturalne. Jednak nie ma w \u015bwiecie rzeczy idealnych. Ale firmy farmaceutyczne ca\u0142y czas wykonuj\u0105 prace maj\u0105ce na celu udoskonalenie szczepionek i ograniczenie ich dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych do minimum, a liczne instytuty naukowe w Polsce i za granic\u0105 zajmuj\u0105 si\u0119 badaniami na temat szczepie\u0144 zwierz\u0105t i publikuj\u0105 prace naukowe oraz organizuj\u0105 szkolenia lekarzy weterynarii, podczas kt\u00f3rych propaguj\u0105 nowoczesn\u0105 wiedz\u0119 i wywa\u017cone spojrzenie na temat szczepie\u0144. Obecnie wszystkie dost\u0119pne na polskim rynku szczepionki nale\u017c\u0105 do bezpiecznych i korzystnych dla og\u00f3\u0142u populacji, co nie znaczy \u017ce s\u0105 w 100% bezpieczne dla pojedynczego osobnika, kt\u00f3rego reakcja na szczepienie mo\u017ce by\u0107 indywidualna i zupe\u0142nie nieprzewidywalna, gdy\u017c jest to zewn\u0119trzna ingerencja w uk\u0142ad odporno\u015bciowy organizmu, a to daje niebezpiecze\u0144stwo wyst\u0105pienia powik\u0142a\u0144. G\u0142\u00f3wne niebezpiecze\u0144stwo szczepie\u0144 stanowi\u0105 poszczepienne choroby i prze\u0142amania odporno\u015bci. Wynikaj\u0105 one z faktu, i\u017c po podaniu szczepionki osobnikowi, nast\u0119puje kr\u00f3tkotrwa\u0142e obni\u017cenie odporno\u015bci na skutek reakcji obronnej organizmu w wyniku rozpoznania obcego czynnika i wytwarzaniu przeciwcia\u0142 skierowanych przeciw danej bakterii lub wirusowi (albo ca\u0142ej ich grupie) zawartymi w szczepionce. Po okresie tygodnia do dw\u00f3ch uk\u0142ad odporno\u015bciowy zdrowego osobnika wraca do normy, zyskuj\u0105c dodatkowo odporno\u015b\u0107 przeciw danemu mikroorganizmowi, przeciw kt\u00f3remu zosta\u0142 zaszczepiony. Natomiast szczepienie zwierz\u0119cia chorego, mo\u017ce pog\u0142\u0119bi\u0107 objawy chorobowe lub u nosicieli wywo\u0142a\u0107 aktywacj\u0119 choroby w wyniku dodatkowego obci\u0105\u017cenia uk\u0142adu immunologicznego szczepieniem, co mo\u017ce skutkowa\u0107 ci\u0119\u017cszym przebiegiem procesu chorobowego oraz rekonwalescencji organizmu lub nawet \u015bmierci\u0105 osobnika. Szczepienie osobnik\u00f3w z os\u0142abionym uk\u0142adem immunologicznym mo\u017ce spowodowa\u0107 zapadni\u0119cie na chorob\u0119, przeciwko kt\u00f3rej zwierz\u0119 zosta\u0142o zaszczepione, jednak tylko w przypadku stosowania szczepionek z \u017cywymi mikroorganizmami, wskutek zachowania resztkowej zjadliwo\u015bci inaktywowanych zarazk\u00f3w. Mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c wyst\u0105pi\u0107 szkody poszczepienne maj\u0105ce zwi\u0105zek ze szczepieniem, ale nie ze swoistymi chorobami poszczepiennymi, a objawiaj\u0105ce si\u0119 podra\u017cnieniami miejscowymi, ropniami, czy reakcjami alergicznymi. Dlatego tak wa\u017cne jest w\u0142a\u015bciwe planowanie szczepie\u0144, badanie kliniczne zwierz\u0119cia przez lekarza weterynarii oraz wywiad zebrany od w\u0142a\u015bciciela zwierz\u0119cia przed szczepieniem, a nast\u0119pnie wnikliwa obserwacja zwierz\u0119cia przez w\u0142a\u015bciciela po szczepieniu. Reakcje poszczepienne s\u0105 jednak niezwykle rzadkie (r\u00f3wnie rzadkie jak w przypadku szczepie\u0144 u ludzi) i na og\u00f3\u0142 dotycz\u0105 osobnik\u00f3w z upo\u015bledzonym uk\u0142adem odporno\u015bciowym, a mog\u0105 by\u0107 wywo\u0142ane przez nieprawid\u0142ow\u0105 reakcje organizmu na dan\u0105 szczepionk\u0119, nieprawid\u0142owo zrealizowany program szczepie\u0144, a tak\u017ce mog\u0105 dotyczy\u0107 sposobu wykonania szczepienia. Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna weterynaryjna dysponuje wiedz\u0105 jakie szczepionki s\u0105 najskuteczniejsze i najbezpieczniejsze, daj\u0105ce znikomy odsetek powik\u0142a\u0144 oraz jak \u0142\u0105czy\u0107 szczepionki i jak je podawa\u0107, aby unikn\u0105\u0107 niepo\u017c\u0105danych skutk\u00f3w szczepie\u0144.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Szczepionki przeciwko chorobom zaka\u017anym stosowane u ps\u00f3w i kot\u00f3w daj\u0105 kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105 odporno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy indukowa\u0107 poprzez szczepienia przypominaj\u0105ce. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 antygen\u00f3w zawartych w szczepionkach wywo\u0142uje w organizmie powstawanie przeciwcia\u0142 utrzymuj\u0105cych odpowiednie st\u0119\u017cenie przeciwko czynnikom zaka\u017anym oko\u0142o roku, niekt\u00f3re d\u0142u\u017cej (np. parwowiroza ps\u00f3w lub panleukopenia kot\u00f3w), a niekt\u00f3re kr\u00f3cej (np. leptospiroza), zale\u017cnie od czynnika wywo\u0142uj\u0105cego chorob\u0119 i samej szczepionki (szczepionki \u017cywe inaktywowane, zabite lub ze zmodyfikowanym materia\u0142em genetycznym). Obecnie opracowane s\u0105 ju\u017c do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owe programy szczepie\u0144 szczeni\u0105t i koci\u0105t, a nast\u0119pnie zwierz\u0105t dojrza\u0142ych, ale przy ka\u017cdym szczepieniu wa\u017cne jest indywidualne podej\u015bcie do pacjenta \u2013 ocena stanu zdrowia, warunk\u00f3w \u015brodowiskowych w kt\u00f3rych \u017cyje i odpowiedni dob\u00f3r szczepionek do wieku, rasy, gatunku zwierz\u0119cia i jego trybu \u017cycia.
Aby zabezpieczy\u0107 szczeniaki lub koci\u0119ta przed infekcjami, profilaktyk\u0119 nale\u017cy rozpocz\u0105\u0107 ju\u017c u ich matek, kt\u00f3re powinny by\u0107 regularnie szczepione, dzi\u0119ki czemu mleko, kt\u00f3rym karmi\u0105 swoje potomstwo zawiera wysoki poziom przeciwcia\u0142. Chroni\u0105 one m\u0142ode zwierz\u0119ta od pierwszych godzin \u017cycia, ale po pewnym czasie zanikaj\u0105 i dlatego pomi\u0119dzy sz\u00f3stym a czternastym tygodniem \u017cycia zaleca si\u0119 seri\u0119 szczepie\u0144 m\u0142odych zwierz\u0105t, aby unikn\u0105\u0107 powstania “luki immunologicznej”, gdy\u017c jest to moment, kiedy spada u nich odporno\u015b\u0107, jak\u0105 przekaza\u0142y im matki. W okresie tym m\u0142ode organizmy musz\u0105 by\u0107 kilkukrotnie zaszczepione, aby wytworzy\u0107 w\u0142asne, bardziej trwa\u0142e mechanizmy obronne. Szczeni\u0119ta i koci\u0119ta najkorzystniej jest szczepi\u0107 w tzw. “wczesnym programie szczepie\u0144”, gdzie pierwsze szczepienie wykonuje si\u0119 w 6-8 tygodniu, kolejne w 10-12 tygodniu i ostatnie w 12-14 tygodniu \u017cycia zwierz\u0119cia, najlepiej przy ka\u017cdym szczepieniu zwi\u0119kszaj\u0105c sukcesywnie ilo\u015b\u0107 antygen\u00f3w w szczepionce. “P\u00f3\u017any program szczepie\u0144” stosuje si\u0119 u zwierz\u0105t, u kt\u00f3rych nie rozpocz\u0119to szczepie\u0144 przed 12 tygodniem \u017cycia, wykonuj\u0105c dwa szczepienia w odst\u0119pie 3-4 tygodni. Po tak wykonanej serii szczepie\u0144 m\u0142ode zwierz\u0119ta powinny posiada\u0107 skuteczn\u0105 odporno\u015b\u0107 przeciw zagra\u017caj\u0105cym im chorob\u0105 zaka\u017anym, utrzymuj\u0105c\u0105 si\u0119 przez co najmniej rok.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Program-szczepien-1024x913.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Program-szczepien_koty-1024x837.png\")
<\/figure>\n\n\n\n
S\u0105 to og\u00f3lnie polecane programy szczepie\u0144, ale ostatecznie to lekarz weterynarii podejmuje indywidualnie decyzje co do sposobu szczepienia danego zwierz\u0119cia (wyb\u00f3r rodzaju szczepionki, termin szczepienia, ilo\u015b\u0107 i terminy powt\u00f3rze\u0144), zgodnie ze stanem obecnym pacjenta i wiedz\u0105 na temat chor\u00f3b panuj\u0105cych na danym terenie.<\/p>\n\n\n\n