Chorob\u0119 zwan\u0105 giardioz\u0105 \u2013 Giardiosis (dawniej nazywan\u0105 lamblioz\u0105 \u2013 Lambliosis), wywo\u0142uje pierwotniak z rz\u0119du wiciowc\u00f3w \u2013 Giardia lamblia (s. Lamblia intestinalis), paso\u017cyt pospolity na ca\u0142ym \u015bwiecie. Choroba ta charakteryzuje si\u0119 inwazjami jelita cienkiego oraz przewod\u00f3w \u017c\u00f3\u0142ciowych i trzustkowych wielu gatunk\u00f3w zwierz\u0105t oraz ludzi. U ludzi wywo\u0142uje chorob\u0119 g\u0142\u00f3wnie w\u015br\u00f3d dzieci, kt\u00f3ra objawia si\u0119 b\u00f3lami w nadbrzuszu, brakiem \u0142aknienia, zgag\u0105, b\u00f3lami g\u0142owy, nudno\u015bciami, wymiotami, biegunkami na przemian z zaparciami, os\u0142abieniem i podwy\u017cszon\u0105 temperatur\u0105, niekiedy spadkiem masy cia\u0142a, stanami pod\u017c\u00f3\u0142taczkowymi i odczynami alergicznymi, natomiast u doros\u0142ych, je\u015bli ju\u017c dojdzie do zara\u017cenia, choroba przebiega na og\u00f3\u0142 bezobjawowo. Paso\u017cyt przenosi si\u0119 \u0142atwo drog\u0105 pokarmow\u0105 i dostaje si\u0119 do organizmu \u017cywiciela najcz\u0119\u015bciej przez jam\u0119 ustn\u0105 wraz z zanieczyszczonym pokarmem lub wod\u0105, a transmisja nast\u0119powa\u0107 mo\u017ce ze zwierz\u0105t na ludzi i odwrotnie oraz ze zwierz\u0119cia na zwierz\u0119, z cz\u0142owieka na cz\u0142owieka, ale tak\u017ce poprzez zanieczyszczone przedmioty w otaczaj\u0105cym nas \u015brodowisku i dlatego cz\u0119sto nie mo\u017cna okre\u015bli\u0107 kto lub co dla kogo stanowi \u017ar\u00f3d\u0142o inwazji.<\/p>\n\n\n\n
Giardia lamblia ca\u0142y sw\u00f3j cykl rozwojowy odbywa w obr\u0119bie jednego \u017cywiciela. Wyst\u0119puje w postaci cysty i trofozoitu. Cysta jest wegetatywn\u0105 form\u0105 pierwotniaka, maj\u0105c\u0105 owalny kszta\u0142t oraz otoczk\u0119 pozwalaj\u0105c\u0105 przetrwa\u0107 paso\u017cytowi w niekorzystnych warunkach \u015brodowiska zewn\u0119trznego w oczekiwaniu na \u017cywiciela. Natomiast trofozoit jest aktywn\u0105 form\u0105 pierwotniaka paso\u017cytuj\u0105c\u0105 w przewodzie pokarmowym \u017cywiciela, maj\u0105c\u0105 gruszkowaty kszta\u0142t, organellum ruchu w postaci wici i du\u017cy kr\u0105\u017cek czepny umo\u017cliwiaj\u0105cy przytwierdzenie do powierzchni kom\u00f3rek b\u0142ony \u015bluzowej przewodu pokarmowego.
G.lamblia wyst\u0119puje w postaci wielu szczep\u00f3w (biotyp\u00f3w), mi\u0119dzy innymi u ps\u00f3w, kot\u00f3w i bobr\u00f3w. \u017bywicielami paso\u017cyta mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c inne ssaki, a tak\u017ce cz\u0142owiek. Zara\u017cenie cystami znajduj\u0105cymi si\u0119 w glebie, wodzie lub po\u017cywieniu nast\u0119puje drog\u0105 pokarmow\u0105. Pobrane cysty najpierw trafiaj\u0105 do \u017co\u0142\u0105dka, gdzie nast\u0119puje cz\u0119\u015bciowe rozpuszczeniu otoczki, a nast\u0119pnie dostaj\u0105 si\u0119 do dwunastnicy, gdzie nast\u0119puje uwalnianie si\u0119 trofozoit\u00f3w. Uwolnione trofozoity przyczepiaj\u0105 si\u0119 do b\u0142ony \u015bluzowej, zasiedlaj\u0105c przede wszystkim pocz\u0105tkowe odcinki przewodu pokarmowego \u2013 jelito cienkie, ale dzi\u0119ki zdolno\u015bci ruchu mog\u0105 si\u0119 tak\u017ce przedostawa\u0107 do dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych w\u0105troby, p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego i przewod\u00f3w wyprowadzaj\u0105cych trzustki, a czasami nawet do dalszych odcink\u00f3w przewodu pokarmowego \u2013 jelita \u015blepego. W jelitach trofozoity niszcz\u0105 powierzchni\u0119 enterocyt\u00f3w, co prowadzi do zaburze\u0144 czynno\u015bci wydzielniczej i ch\u0142onnej, a w przypadku intensywnej inwazji stwierdza si\u0119 nie\u017cytowe zapalenie b\u0142ony \u015bluzowej jelit cienkich, dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych i przewod\u00f3w trzustkowych. Znaczn\u0105 rol\u0119 w powstawaniu zmian mog\u0105 odgrywa\u0107 substancje toksyczne wytwarzane przez pierwotniaka i dzia\u0142anie mechaniczne paso\u017cyt\u00f3w przyczepiaj\u0105cych si\u0119 do b\u0142ony \u015bluzowej, co ogranicza jej funkcje. Przez uszkodzon\u0105 b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 mog\u0105 wnika\u0107 czynniki zaka\u017ane (np. bakterie), dodatkowo wik\u0142aj\u0105ce ju\u017c istniej\u0105c\u0105 inwazj\u0119 paso\u017cytnicz\u0105, a stan zapalny dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych mo\u017ce prowadzi\u0107 do \u017c\u00f3\u0142taczki mechanicznej. Trofozoity w miejscach bytowania zaczynaj\u0105 si\u0119 namna\u017ca\u0107 przez podzia\u0142 pod\u0142u\u017cny. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich encystuje (otarbia si\u0119) i jest wydalana do \u015brodowiska zewn\u0119trznego z ka\u0142em w postaci odpornych na r\u00f3\u017cne czynniki abiotyczne cyst, stanowi\u0105cych zagro\u017cenie dla nast\u0119pnych potencjalnych \u017cywicieli. Posta\u0107 inwazyjna \u0142atwo osiada z kurzem lub innymi py\u0142ami na powierzchni r\u00f3\u017cnych przedmiot\u00f3w (zabawki, sztu\u0107ce), meblach (sto\u0142y, p\u00f3\u0142ki), pod\u0142ogach (dywany, wyk\u0142adziny), a tak\u017ce mo\u017ce dostawa\u0107 si\u0119 do pokarm\u00f3w czy napoj\u00f3w. Du\u017ce znaczenie w rozprzestrzenianiu inwazji maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c owady (g\u0142\u00f3wnie muchy domowe) oraz gryzonie (myszy i szczury), kt\u00f3re mog\u0105 przenosi\u0107 cysty pierwotniaka mechanicznie na swoich cia\u0142ach oraz w przewodach pokarmowych i nast\u0119pnie wydala\u0107 je wraz z ka\u0142em.
Badania ostatnich lat wskazuj\u0105 na wyst\u0119powanie tego pierwotniaka u 25% ps\u00f3w i kot\u00f3w. Inwazja G.lamblia u zwierz\u0105t przebiega najcz\u0119\u015bciej bezobjawowo, a niekiedy mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 biegunek. Inwazja ta r\u00f3wnie cz\u0119sto wyst\u0119puje u ludzi. W Polsce zara\u017conych jest kilkana\u015bcie procent os\u00f3b doros\u0142ych, u kt\u00f3rych choroba przebiega na og\u00f3\u0142 bezobjawowo lub jedynie z objawami przej\u015bciowych b\u00f3l\u00f3w brzucha i kr\u00f3tkotrwa\u0142ych biegunek. Choroba jednak g\u0142\u00f3wnie wyst\u0119puje w\u015br\u00f3d dzieci, a intensywno\u015b\u0107 zara\u017cenia si\u0119ga\u0107 mo\u017ce nawet 100% w niekt\u00f3rych skupiskach (np. przedszkola). Inwazja u dzieci cz\u0119sto objawia si\u0119 b\u00f3lami w nadbrzuszu, brakiem \u0142aknienia, zgag\u0105, b\u00f3lami g\u0142owy, nudno\u015bciami, wymiotami, bezkrwawymi biegunkami na przemian z zaparciami, os\u0142abieniem i czasami podwy\u017cszon\u0105 temperatur\u0105. D\u0142ugo utrzymuj\u0105ca si\u0119 inwazja prowadzi do spadku masy cia\u0142a, niekiedy przebiega ze stanami pod\u017c\u00f3\u0142taczkowymi i odczynami alergicznymi obejmuj\u0105cymi ca\u0142\u0105 sk\u00f3r\u0119. W konsekwencji zaburze\u0144 wch\u0142aniania w\u0119glowodan\u00f3w i t\u0142uszcz\u00f3w oraz niedobor\u00f3w bia\u0142ek, witamin i minera\u0142\u00f3w pojawiaj\u0105cym si\u0119 na skutek d\u0142ugotrwa\u0142ych biegunek mo\u017ce doj\u015b\u0107 do niedo\u017cywienia, zaniku mi\u0119\u015bni i zaburze\u0144 rozwojowych dziecka.
Rozpoznanie giardiozy u zwierz\u0105t i ludzi powinno polega\u0107 na poszukiwaniu \u017cywych trofozoit\u00f3w G.lamblia w tre\u015bci dwunastniczej lub kale zaraz po pobraniu materia\u0142u oraz poszukiwaniu cyst G.lamblia w kale w preparacie badanym metod\u0105 flotacji, przydatne mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c testy immunologiczne polegaj\u0105ce na poszukiwaniu swoistych antygen\u00f3w pierwotniaka w kale. Zwalczanie choroby i nosicielstwa bezobjawowego u zwierz\u0105t i ludzi nie przysparza trudno\u015bci i polega na zastosowaniu odpowiedniej dawki w\u0142a\u015bciwego preparatu przeciwpaso\u017cytniczego (g\u0142\u00f3wnie nitroimidazoli) zgodnie z zaleceniami lekarza. Ze wzgl\u0119du na \u0142atw\u0105 drog\u0119 inwazji i wiele mo\u017cliwo\u015bci transmisji, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce gdy stwierdzi si\u0119 paso\u017cyta u jednego cz\u0142onka rodziny, to wszystkich domownik\u00f3w nale\u017cy podda\u0107 terapii r\u00f3wnocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n
Giardioza nie jest chorob\u0105 gro\u017an\u0105, lecz jak ka\u017cda inwazja paso\u017cytnicza wp\u0142ywa niekorzystnie na organizm \u017cywiciela. Choroba ta zw\u0142aszcza niebezpieczna mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 dla dzieci, kt\u00f3rych uk\u0142ad immunologiczny nie jest jeszcze w pe\u0142ni wykszta\u0142cony i nie zawsze jest w stanie pokona\u0107 atakuj\u0105ce czynniki paso\u017cytnicze, b\u0105d\u017a zaka\u017ane. Dlatego trzeba stara\u0107 si\u0119, aby nie dopuszcza\u0107 do zara\u017cenia giardioz\u0105 poprzez dzia\u0142ania zapobiegawcze. Zapobieganie zara\u017ceniu jest trudne ze wzgl\u0119du na powszechno\u015b\u0107 wyst\u0119powania G.lamblia u \u017cywicieli oraz zanieczyszczenie \u015brodowiska cystami tego pierwotniaka, wysoce opornymi na r\u00f3\u017cne czynniki zewn\u0119trzne. Stosuj\u0105c regularn\u0105 profilaktyk\u0119 mo\u017cna ograniczy\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zara\u017cenia od posiadanych w gospodarstwie domowym zwierz\u0105t. Profilaktyka ta powinna polega\u0107 na okresowym odrobaczaniu zwierz\u0105t, przez co likwiduje si\u0119 ju\u017c istniej\u0105ce inwazje paso\u017cyt\u00f3w i ogranicza siewstwo cyst do \u015brodowiska, kt\u00f3re mog\u0105 stanowi\u0107 zagro\u017cenie dla ludzi. Aby zapobiec zara\u017ceniu ludzi konieczne jest przestrzeganie podstawowych zasad higieny osobistej w codziennym \u017cyciu i przepis\u00f3w sanitarnych oraz zwracanie uwagi na wczesne wykrywanie nosicielstwa (okresowe badania). Wa\u017cna jest r\u00f3wnie\u017c ochrona \u017cywno\u015bci i wody przed zanieczyszczeniem oraz likwidacja owad\u00f3w i gryzoni przyczyniaj\u0105cych si\u0119 do rozprzestrzeniania inwazji pierwotniaka G.lamblia.<\/p>\n\n\n\n