Przyczyn\u0105 kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu s\u0105 wirusy rodzaju Alphavirus z rodziny Flaviviridae (dawniej Arboviridae). Rezerwuarem wirus\u00f3w jest wiele \u017cyj\u0105cych na wolno\u015bci ptak\u00f3w, ssak\u00f3w, a nawet gad\u00f3w. Najistotniejszymi z nich s\u0105 gryzonie (g\u0142\u00f3wnie myszy), ale rezerwuarem mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zwierz\u0119ta domowe. Zaka\u017cenie cz\u0142owieka ma miejsce najcz\u0119\u015bciej w wyniku uk\u0142ucia przez kleszcza (Ixodes ricinus) i po\u015bredniego przeniesienia wirus\u00f3w z zaka\u017conych zwierz\u0105t na ludzi. Przenosicielami infekcji mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c \u017ceruj\u0105ce na zaka\u017conych zwierz\u0119tach pch\u0142y, komary i inne krwiopijne paso\u017cyty. Wprawdzie utrzymywane w naszych domach i mieszkaniach zwierz\u0119ta (psy i koty) nie przenosz\u0105 wirusa kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu bezpo\u015brednio na ludzi, rzadko r\u00f3wnie\u017c rozwija si\u0119 u nich choroba i po\u015brednie zara\u017cenie tak\u017ce nale\u017cy do rzadko\u015bci, ale przede wszystkim s\u0105 one wektorami kleszczy i innych paso\u017cyt\u00f3w krwiopijnych, mog\u0105cymi przenosi\u0107 te paso\u017cyty w otoczenie naszych gospodarstw domowych. Dlatego wa\u017cnym dla przerwania transmisji wielu chor\u00f3b jest zabezpieczanie zwierz\u0105t domowych przed paso\u017cytami zewn\u0119trznymi, a tym samym ograniczenie mo\u017cliwo\u015bci zara\u017cenia si\u0119 ludzi przenoszonymi przez nie chorobami.<\/p>\n\n\n\n
Kleszczowe zapalenie m\u00f3zgu notuje si\u0119 na og\u00f3\u0142 w okresie wiosenno-letnim, zw\u0142aszcza podczas upa\u0142\u00f3w i suszy, kiedy to kleszcze wyst\u0119puj\u0105 najliczniej. Kleszcze zara\u017caj\u0105 si\u0119 od zainfekowanych zwierz\u0105t w trakcie aktu \u017cerowania, pij\u0105c ich krew. Zara\u017cone kleszcze s\u0105 zaka\u017ane przez ca\u0142e \u017cycie, potrafi\u0105 utrzyma\u0107 w sobie wirusa we wszystkich stadiach rozwoju (transstadialnie) i przekazywa\u0107 go nast\u0119pnym generacjom kleszczy (transowarialnie). W ten spos\u00f3b z przenosicieli po\u015brednich zarazk\u00f3w kleszcze staj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ich rezerwuarem. To zapewnia przetrwanie wirusa w miesi\u0105cach zimowych, kiedy jego cykl zostaje przerwany. Zaka\u017cone kleszcze zara\u017caj\u0105 kolejne zwierz\u0119ta i ludzi poprzez uk\u0142ucie w trakcie aktu \u017cerowania, wprowadzaj\u0105c do ich organizmu \u015blin\u0119 i resztki krwi z poprzedniego \u017cerowania wraz z wirusami.
Wirus kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu rzadko wywo\u0142uje schorzenia u zwierz\u0105t, ale po zainfekowaniu wyst\u0119puje u nich wiremia (przenikanie wirusa z miejsca uk\u0142ucia do krwi i wydzielin). Obecno\u015b\u0107 wirusa kr\u0105\u017c\u0105cego we krwi zainfekowanych zwierz\u0105t daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 pobrania wirusa przez inne krwiopijne paso\u017cyty w czasie \u017cerowania na zwierz\u0119ciu i dalszego rozprzestrzeniania wirus\u00f3w poprzez zara\u017canie kolejnych zwierz\u0105t-\u017cywicieli. U ps\u00f3w stwierdza si\u0119 wyj\u0105tkowo zapalenie m\u00f3zgu po infekcji wirusem, a schorzenie ma szybki przebieg i przejawia si\u0119 podobnie jak w\u015bcieklizna. U k\u00f3z wirus przechodzi do mleka i zdojone \u015bwie\u017ce mleko oraz jego przetwory nie poddane wystarczaj\u0105cej obr\u00f3bce cieplnej mog\u0105 stanowi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o zaka\u017cenia pokarmowego. Mleko krowie, ani owcze nie odgrywa istotnej roli w zaka\u017ceniach. Na og\u00f3\u0142 u zwierz\u0105t zaatakowanych przez kleszcze wyst\u0119puje silny \u015bwi\u0105d sk\u00f3ry w miejscu uk\u0142ucia, co prowadzi do ocierania si\u0119 i miejscowych uszkodze\u0144 sk\u00f3ry. Czasami dochodzi do niedokrwisto\u015bci i og\u00f3lnego os\u0142abienia. Zawarta w \u015blinie kleszczy neurotoksyna wywo\u0142uje niekiedy niedow\u0142ady ko\u0144czyn. Cz\u0119sto jednak zwierz\u0119ta przechodz\u0105 zaka\u017cenie zupe\u0142nie bezobjawowo, co jest szczeg\u00f3lnie niebezpieczne, gdy\u017c pozornie zdrowe zwierz\u0119 mo\u017ce by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em zarazk\u00f3w.
Wyra\u017ane objawy chorobowe wyst\u0119puj\u0105 tylko u cz\u0142owieka. Choroba przebiega z dwufazow\u0105 gor\u0105czk\u0105 oraz objawami grypopodobnymi i neurologicznymi. Zaka\u017cenie nast\u0119puje g\u0142\u00f3wnie przez uszkodzon\u0105 sk\u00f3r\u0119 (w nast\u0119pstwie uk\u0142ucia przez zaka\u017cone paso\u017cyty krwiopijne), rzadziej przez przew\u00f3d pokarmowy (poprzez picie mleka i spo\u017cywanie przetwor\u00f3w mlecznych pochodz\u0105cych od zaka\u017conych zwierz\u0105t), a najrzadziej poprzez drogi oddechowe (przez wdychanie rozpylonego materia\u0142u zaka\u017anego). Okres wyl\u0119gania choroby trwa od 5 do 15 dni. Po okresie wyl\u0119gania nast\u0119puje pierwsza faza choroby \u2013 okres wiremii. Faza ta przebiega przede wszystkim z nagle wyst\u0119puj\u0105c\u0105 gor\u0105czk\u0105 (do 39o<\/sup>C), dreszczami, silnymi b\u00f3lami g\u0142owy, b\u00f3lami mi\u0119\u015bni i kostno-stawowymi, uczuciem rozbicia, a czasem z nie\u017cytem g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych, wymiotami i biegunk\u0105. Po kilku dniach mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 druga faza choroby \u2013 zapalenie opon m\u00f3zgowych oraz m\u00f3zgu. W\u015br\u00f3d objaw\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w tej fazie nast\u0119puje jeszcze wi\u0119kszy wzrost temperatury (do 41o<\/sup>C), \u015bwiat\u0142owstr\u0119t, zawroty g\u0142owy, zaburzenia r\u00f3wnowagi, zaburzenia \u015bwiadomo\u015bci, mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 r\u00f3wnie\u017c zaburzenia snu i czucia, apatia lub nadpobudliwo\u015b\u0107, drgawki, niedow\u0142ady, pora\u017cenia nerw\u00f3w czaszkowych i mi\u0119\u015bni. Rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 cztery postacie kliniczne kleszczowego zapalenia m\u00f3zgu u ludzi \u2013 posta\u0107 oponow\u0105, posta\u0107 m\u00f3zgow\u0105, posta\u0107 rdzeniow\u0105 i posta\u0107 poronn\u0105. Najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje posta\u0107 poronna choroby, kt\u00f3ra ko\u0144czy si\u0119 w fazie pierwszej, przy braku charakterystycznych objaw\u00f3w neurologicznych. Leczenie chorych musi odbywa\u0107 si\u0119 w warunkach szpitalnych. Wirus nie przenosi si\u0119 z cz\u0142owieka na cz\u0142owieka. Zapobieganie kleszczowemu zapaleniu m\u00f3zgu u ludzi polega przede wszystkim na walce z kleszczami (stosowanie \u015brodk\u00f3w owadob\u00f3jczych w \u015brodowisku oraz na zwierz\u0119tach domowych), walce z gryzoniami, kt\u00f3re s\u0105 g\u0142\u00f3wnym rezerwuarem choroby (prowadzenie skutecznej deratyzacji) oraz zachowaniu ostro\u017cno\u015bci w kontaktach z nieznanymi zwierz\u0119tami i w czasie pobytu w okolicach predysponowanych do wyst\u0119powania kleszczy (lasy, polany, parki). W przypadku inwazji kleszcza, nale\u017cy jak najszybciej doprowadzi\u0107 do jego ca\u0142kowitego usuni\u0119cia z miejsca uk\u0142ucia i przeprowadzenia odpowiedniej higieny rany, a w razie zaistnienia niepokoj\u0105cych objaw\u00f3w nale\u017cy niezw\u0142ocznie uda\u0107 si\u0119 do lekarza medycyny. Wskazane jest r\u00f3wnie\u017c szczepienie grup zawodowych nara\u017conych na zaka\u017cenie. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c zachowywa\u0107 higien\u0119 \u017cywienia i spo\u017cywa\u0107 odpowiednio przygotowan\u0105 \u017cywno\u015b\u0107 pochodzenia zwierz\u0119cego (picie gotowanego lub pasteryzowanego mleka i odpowiednio przygotowanych przetwor\u00f3w mlecznych). Zabezpieczanie zwierz\u0105t domowych przed paso\u017cytami zewn\u0119trznymi ogranicza roznoszenie paso\u017cyt\u00f3w w naszym \u015brodowisku, a co za tym idzie ogranicza mo\u017cliwo\u015b\u0107 zara\u017cenia si\u0119 ludzi przenoszonymi przez nie chorobami. Zabezpieczanie naszych zwierz\u0105t przed paso\u017cytami chroni r\u00f3wnie\u017c je same przed wieloma gro\u017anymi infekcjami przenoszonymi przez paso\u017cyty, ale tak\u017ce bezpo\u015brednimi skutkami inwazji paso\u017cyt\u00f3w zewn\u0119trznych.<\/p>\n\n\n\n