Chorob\u0119 zwan\u0105 Toksoplazmoz\u0105 wywo\u0142uje wewn\u0105trzkom\u00f3rkowy pierwotniak Toxoplasma gondii. Z chorob\u0105 t\u0105 zwi\u0105zane jest wiele mit\u00f3w, kt\u00f3re nie s\u0105 prawdziwe, ale nadal pokutuj\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie i stwarzaj\u0105 z\u0142\u0105 opinie kotom domowym, powoduj\u0105c wiele obaw przed ich hodowl\u0105. Jednak wsp\u00f3\u0142czesna medycyna weterynaryjna dysponuje nowoczesn\u0105 wiedz\u0105 parazytologiczn\u0105 na temat tego pierwotniaka i choroby przez niego wywo\u0142ywanej, kt\u00f3ra poparta jest wieloma badaniami i doniesieniami naukowymi. Prawd\u0105 jest, \u017ce koty domowe i inne kotowate s\u0105 jedynymi \u017cywicielami ostatecznymi pierwotniaka T.gondii, ale za jego g\u0142\u00f3wne rozsiewanie w \u015brodowisku odpowiedzialne s\u0105 przede wszystkim koty bezpa\u0144skie i dziko \u017cyj\u0105ce. W\u015br\u00f3d kot\u00f3w \u017cyj\u0105cych w domach, jako \u017ce maj\u0105 one mniejszy kontakt ze \u015brodowiskiem zewn\u0119trznym, inwazja tym pierwotniakiem jest stosunkowo rzadka. Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce zara\u017cenie toksoplazmoz\u0105 przez bezpo\u015bredni kontakt z kotem jest sporadyczne, a najcz\u0119\u015bciej nast\u0119puje poprzez inne \u017ar\u00f3d\u0142a, takie jak przypadkowe spo\u017cycie zanieczyszczonego pokarmu lub wody, spo\u017cycie surowego mi\u0119sa lub niepasteryzowanego mleka pochodz\u0105cego od zwierz\u0105t zara\u017conych oraz w wyniku zaka\u017ce\u0144 laboratoryjnych, transfuzji \u015bwie\u017cej krwi, czy transplantacji. \u017bywicielami po\u015brednimi T.gondii, u kt\u00f3rych wyst\u0119puje choroba i nosicielstwo, mog\u0105 by\u0107 wszystkie gatunki ssak\u00f3w (r\u00f3wnie\u017c cz\u0142owiek), ptaki, gady, p\u0142azy, a nawet ryby.<\/p>\n\n\n\n
Kotowate mog\u0105 zarazi\u0107 si\u0119 pierwotniakiem nie wcze\u015bniej ni\u017c w 4 tygodniu \u017cycia poprzez spo\u017cycie inwazyjnych oocyst T.gondii, znajduj\u0105cych si\u0119 do\u015b\u0107 powszechnie w \u015brodowisku w zanieczyszczonej glebie, wodzie, czy karmie lub unosz\u0105cych si\u0119 w powietrzu. Zwierz\u0119ta te jednak najcz\u0119\u015bciej zara\u017caj\u0105 si\u0119 poprzez spo\u017cycie dzikich gryzoni (myszy, szczur\u00f3w) lub innych drobnych ssak\u00f3w, ptak\u00f3w i ryb, b\u0119d\u0105cych g\u0142\u00f3wnym rezerwuarem T.gondii, odpadk\u00f3w poubojowych od zwierz\u0105t gospodarskich zara\u017conych, w kt\u00f3rych organizmie znajduj\u0105 si\u0119 pseudocysty lub cysty pierwotniakaMo\u017ce r\u00f3wnie\u017c doj\u015b\u0107 do zara\u017cenia \u015br\u00f3dmacicznego, w wyniku przenikania trofozoit\u00f3w pierwotniaka od zara\u017conych samic poprzez \u0142o\u017cysko do p\u0142od\u00f3w, w wyniku czego rodz\u0105 si\u0119 chore koci\u0119ta lub dochodzi do poronie\u0144. Toksoplazmoza u kot\u00f3w przebiega zwykle bezobjawowo, dlatego jest trudna do zdiagnozowania. Mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 zaburze\u0144 w rozrodzie, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 zosta\u0107 niezauwa\u017cone. U zwierz\u0105t m\u0142odych, kt\u00f3re po raz pierwszy uleg\u0142y inwazji, przebieg choroby jest zwykle ostry i powoduje brak apetytu, wzmo\u017cone pragnienie, osowia\u0142o\u015b\u0107, biegunk\u0119, wzrost temperatury, w miar\u0119 post\u0119powania choroby tak\u017ce duszno\u015b\u0107 i bolesno\u015b\u0107 okolicy brzucha, co prowadzi do skrajnego wyczerpania, a nawet \u015bmierci. U starszych zwierz\u0105t natomiast choroba mo\u017ce mie\u0107 przebieg przewlek\u0142y, powoduj\u0105c zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (zmienny apetyt, biegunka) oraz ze strony o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego (niezborno\u015b\u0107 ruchowa), niekiedy wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c wzrost temperatury i powi\u0119kszenie w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych. Stwierdzenie u kota obecno\u015bci oocyst w kale nie jest jednak wskazaniem do eutanazji zwierz\u0119cia, lecz do leczenia, kt\u00f3re nie jest k\u0142opotliwe i d\u0142ugotrwa\u0142e. Kotowate s\u0105 \u017cywicielami ostatecznymi, czyli w czasie choroby w ich organizmie nast\u0119puje rozmna\u017canie p\u0142ciowe pierwotniaka, w efekcie czego powstaj\u0105 inwazyjne oocyty, kt\u00f3re wydalone do \u015brodowiska zewn\u0119trznego mog\u0105 by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em zaka\u017cenia dla innych zwierz\u0105t i cz\u0142owieka. <\/p>\n\n\n\n
Okres wydalania inwazyjnych oocyst przez kota jest kr\u00f3tki i wynosi od 3 do 21 dni. W tym czasie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 zara\u017cenie si\u0119 \u017cywiciela po\u015bredniego poprzez pobranie inwazyjnej oocysty. Po tym okresie kot staje si\u0119 nosicielem pierwotniaka, ale ju\u017c nie wydala inwazyjnych oocyst i nie stanowi potencjalnego zagro\u017cenia dla innych zwierz\u0105t i cz\u0142owieka. Dlatego mimo du\u017cego odsetka zara\u017conych kot\u00f3w, siewstwo oocyst T.gondi w ich kale jest zjawiskiem niezwykle rzadkim. Organizm kota mo\u017ce te\u017c sam zwalczy\u0107 pierwotniaka i nast\u0105pi uodpornienie organizmu, powoduj\u0105ce przy kolejnej inwazji szybkie zwalczenie wnikaj\u0105cych form pierwotniaka, co uniemo\u017cliwia rozwini\u0119cie si\u0119 choroby i wyst\u0105pienie objaw\u00f3w. Wszystkie gatunki ssak\u00f3w, w tym r\u00f3wnie\u017c cz\u0142owiek, mog\u0105 by\u0107 \u017cywicielami po\u015brednimi, u kt\u00f3rych uwolniony pierwotniak umiejscawia si\u0119 w kom\u00f3rkach wi\u0119kszo\u015bci narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych, o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego i mi\u0119\u015bni, gdzie namna\u017ca si\u0119 bezp\u0142ciowo, wywo\u0142uj\u0105c powa\u017cne zmiany. Cz\u0142owiek zarazi\u0107 si\u0119 mo\u017cenajcz\u0119\u015bciej poprzez przypadkowe pobranie inwazyjnych oocyst T.gondii znajduj\u0105cych si\u0119 w zanieczyszczonym po\u017cywieniu (niemyte warzywa i owoce) oraz w wodzie (studnie, zbiorniki wodne), r\u00f3wnie\u017c poprzez spo\u017cycie pseudocyst lub cyst pierwotniaka znajduj\u0105cych si\u0119 w surowym mi\u0119sie lub niepasteryzowanym mleku pochodz\u0105cym od zwierz\u0105t zara\u017conych, czyli drog\u0105 pokarmow\u0105, ale tak\u017ce drog\u0105 oddechow\u0105, przez sk\u00f3r\u0119, b\u0142ony \u015bluzowe i spoj\u00f3wki w wyniku kontaktu z zanieczyszczeniami, w kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 inwazyjne formy pierwotniaka, co jest efektem niedostatecznego utrzymania higieny. Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zarazi\u0107 si\u0119 w wyniku bezpo\u015bredniego kontaktu z kotem, jednak tylko wtedy, gdy kot jest siewc\u0105 inwazyjnych form pierwotniaka, pies natomiast nie stanowi dla cz\u0142owieka \u017cadnego zagro\u017cenia, je\u017celi chodzi o mo\u017cliwo\u015b\u0107 zara\u017cenia si\u0119 toksoplazmoz\u0105. Do zara\u017cenia mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c doj\u015b\u0107 poprzez przypadkowy kontakt z trofozoitami pierwotniaka mog\u0105cy nast\u0105pi\u0107 w wyniku zaka\u017ce\u0144 laboratoryjnych, transfuzji \u015bwie\u017cej krwi, czy transplantacji. Dzieci mog\u0105 si\u0119 tak\u017ce zarazi\u0107 poprzez zabaw\u0119 w piaskownicach lub na placach zabaw, gdzie znajduje si\u0119 zanieczyszczona gleba, a doro\u015bli poprzez prace ogrodnicze, b\u0105d\u017a budowlane. Mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c doj\u015b\u0107 do zara\u017cenia \u015br\u00f3dmacicznego, w wyniku przenikania trofozoit\u00f3w pierwotniaka od zara\u017conej matki poprzez \u0142o\u017cysko do p\u0142od\u00f3w, w wyniku czego w nast\u0119pstwie kolonizacji p\u0142odu przez paso\u017cyty rodz\u0105 si\u0119 dzieci chore (zmiany w o\u015brodkowym uk\u0142adzie nerwowym), dochodzi do przedwczesnych porod\u00f3w, poronie\u0144 lub obumarcia i resorbcji p\u0142od\u00f3w. Jednak, \u017ceby p\u0142\u00f3d by\u0142 zagro\u017cony, to matka musi przechodzi\u0107 zara\u017cenie pierwotne (pierwszy raz w \u017cyciu), poniewa\u017c po przechorowaniu pierwszej inwazji, organizm kobiety wytwarza odporno\u015b\u0107 skierowan\u0105 przeciwko pierwotniakom, kt\u00f3ra przy ka\u017cdej kolejnej inwazji natychmiastowo zwalcza wnikaj\u0105ce formy pierwotniaka, co uniemo\u017cliwia rozwini\u0119cie si\u0119 choroby i wyst\u0105pienie objaw\u00f3w, a tak\u017ce chroni p\u0142\u00f3d przed kolonizacj\u0105. U os\u00f3b doros\u0142ych toksoplazmoza ma charakter narz\u0105dowy i mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107 zmiany w p\u0142ucach, sercu, w\u0105trobie, \u015bledzionie, mi\u0119\u015bniach, m\u00f3zgu i narz\u0105dzie wzroku oraz objawy zwi\u0105zane ze stanami reumatoidalnymi. Na og\u00f3\u0142 jednak toksoplazmoza przebiega bezobjawowo lub sk\u0105poobjawowo (objawy ze strony w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych, rzadko mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 gor\u0105czka, uczucie os\u0142abienia, b\u00f3le g\u0142owy i mi\u0119\u015bni oraz stan zapalny gard\u0142a), dlatego kobiety planuj\u0105ce zaj\u015b\u0107 w ci\u0105\u017c\u0119 powinny podda\u0107 si\u0119 badaniom serologicznym (wykrywaj\u0105cym obecno\u015b\u0107 przeciwcia\u0142) w kierunku nosicielstwa T.gondii, a u posiadanych w gospodarstwie domowym kot\u00f3w powinno si\u0119 wykona\u0107 kilkukrotne badanie ka\u0142u. W celu zapobiegania zara\u017ceniu si\u0119 toksoplazmoz\u0105 powinno si\u0119 wykluczy\u0107 z diety surowe mi\u0119so i podroby oraz niepasteryzowane mleko, nale\u017cy gotowa\u0107 mi\u0119so i inne posi\u0142ki najkr\u00f3cej 10 minut w temperaturze 58oC lub mrozi\u0107 produkty spo\u017cywcze minimum 3 dni w temperaturze od -12oC do -20oC, powinno si\u0119 higienicznie przyrz\u0105dza\u0107 posi\u0142ki, przestrzega\u0107 higieny osobistej, pami\u0119ta\u0107 o myciu r\u0105k, szczeg\u00f3lnie po kontaktach z kotami oraz pracach czy zabawach w glebie, codziennie oczyszcza\u0107 kuwet\u0119 dla kota i raz na jaki\u015b czas wyparza\u0107 j\u0105 wrz\u0105c\u0105 wod\u0105 oraz zachowywa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107 w kontaktach z nieznanymi kotami.<\/p>\n\n\n\n