W\u015bcieklizna (rabies, lyssa) jest jedn\u0105 z najstarszych i najgro\u017aniejszych chor\u00f3b ludzi i zwierz\u0105t. Przyczyn\u0105 w\u015bcieklizny jest wirus neurotropowy nale\u017c\u0105cy do rodzaju Lyssavirus, rodziny Rhabdoviridae, kt\u00f3ry powoduje silne uszkodzenie uk\u0142adu nerwowego sta\u0142ocieplnych. W obrazie klinicznym choroby dominuj\u0105 objawy podniecenia i pora\u017ce\u0144, kt\u00f3re s\u0105 wynikiem nieropnego stanu zapalnego istoty szarej rdzenia kr\u0119gowego i m\u00f3zgu. W\u015bcieklizna jest jedn\u0105 z nielicznych ju\u017c dzisiaj chor\u00f3b o stuprocentowej niemal \u015bmiertelno\u015bci osobnik\u00f3w, kt\u00f3re uleg\u0142y zaka\u017ceniu i u kt\u00f3rych wyst\u0105pi\u0142y objawy. Dzi\u0119ki temu, \u017ce w wielu krajach od lat prowadzi si\u0119 sta\u0142\u0105 walk\u0119 z t\u0105 chorob\u0105 poprzez szczepienia profilaktyczne, zdarza si\u0119 ona coraz rzadziej. Jednak mimo wszelkich stara\u0144 eliminacji w\u015bcieklizny, nadal rozprzestrzenia si\u0119 ona na \u015bwiecie, a jej nasilenie pojawiania si\u0119 podlega ci\u0105g\u0142ym zmianom, gdy\u017c jej g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em s\u0105 wolno \u017cyj\u0105ce zwierz\u0119ta, a to uniemo\u017cliwia ca\u0142kowite opanowanie i zlikwidowanie tej choroby. Dlatego w\u015bcieklizna na ca\u0142ym \u015bwiecie stanowi wa\u017cny i stale aktualny problem, mimo \u017ce znana jest od dawna i n\u0119ka ludzko\u015b\u0107 od czas\u00f3w staro\u017cytnych.<\/p>\n\n\n\n
Rezerwuarem wirusa w\u015bcieklizny w przyrodzie s\u0105 nietoperze oraz gryzonie le\u015bne i polne, u kt\u00f3rych choroba przebiega bezobjawowo, a \u017ar\u00f3d\u0142em zaka\u017cenia w\u015bcieklizn\u0105 s\u0105 g\u0142\u00f3wnie zwierz\u0119ta mi\u0119so\u017cerne dziko \u017cyj\u0105ce i bezpa\u0144skie (lisy, wilki, psy, koty, fretki), natomiast zwierz\u0119ta ro\u015blino\u017cerne (sarny, wiewi\u00f3rki, konie, byd\u0142o i inne prze\u017cuwacze) oraz wszystko\u017cerne (\u015bwinie) i ludzie, rzadko stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o choroby dla innych gatunk\u00f3w. Wirusy u organizm\u00f3w zara\u017conych lokalizuj\u0105 si\u0119 w uk\u0142adzie nerwowym \u2013 w\u0119druj\u0105 wzd\u0142u\u017c w\u0142\u00f3kien nerwowych do centralnego uk\u0142adu nerwowego, gdzie nast\u0119puje ich namna\u017canie, a temu towarzysz\u0105 charakterystyczne objawy. Zarazki wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce w gruczo\u0142ach \u015blinowych zara\u017conych osobnik\u00f3w, a wi\u0119c znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce w \u015blinie wytwarzanej przez te gruczo\u0142y, co ma ogromne znaczenia dla przenoszenia si\u0119 w\u015bcieklizny ze zwierz\u0119cia na zwierz\u0119, ze zwierz\u0119cia na cz\u0142owieka i z cz\u0142owieka na cz\u0142owieka. Zaka\u017cenie nast\u0119puje przez bezpo\u015bredni kontakt ze \u015blin\u0105 zaka\u017conego zwierz\u0119cia w momencie pok\u0105sania i dostania si\u0119 \u015bliny do rany, ale tak\u017ce poprzez polizanie przez zaka\u017cone zwierz\u0119 oraz przypadkow\u0105 i nie\u015bwiadom\u0105 styczno\u015b\u0107 z jego wydzielinami, kt\u00f3re mog\u0105 dosta\u0107 si\u0119 do organizmu przez niewidoczne go\u0142ym okiem uszkodzenia sk\u00f3ry albo b\u0142on \u015bluzowych jamy ustnej i spoj\u00f3wek. Mo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c zara\u017cenie aerozolowe przez uk\u0142ad oddechowy przy du\u017cej koncentracji czynnika zaka\u017anego, alimentarne (przez uk\u0142ad pokarmowy), jatrogenne (przy przeszczepach) i \u015br\u00f3dmaciczne (p\u0142odu od ci\u0119\u017carnej matki). W warunkach naturalnych jednak g\u0142\u00f3wn\u0105 drog\u0105 zaka\u017cenia zwierz\u0119cia lub cz\u0142owieka jest zaka\u017cenie poziome \u2013 w wyniku pok\u0105sania przez zwierz\u0119 wydalaj\u0105ce wirusy ze \u015blin\u0105. \u015alina zwierz\u0119cia zara\u017conego w\u015bcieklizn\u0105 mo\u017ce zawiera\u0107 zarazki ju\u017c na 3-7 dni przed wyst\u0105pieniem objaw\u00f3w choroby, czyli u pozornie zdrowych zwierz\u0105t, co mo\u017ce by\u0107 niejednokrotnie zlekcewa\u017cone przez osoby pok\u0105sane. Czas, kt\u00f3ry up\u0142ywa od momentu znalezienia si\u0119 zarazk\u00f3w w ranie do chwili przedostania si\u0119 ich drog\u0105 nerw\u00f3w do rdzenia kr\u0119gowego i m\u00f3zgu oraz wywo\u0142ania widocznych objaw\u00f3w w\u015bcieklizny (okres wyl\u0119gania) jest r\u00f3\u017cny i zale\u017cy od wielu czynnik\u00f3w \u2013 od gatunku, wieku i odporno\u015bci osobnika, g\u0142\u0119boko\u015bci rany, ilo\u015bci i zjadliwo\u015bci wirus\u00f3w w\u015bcieklizny, kt\u00f3re dosta\u0142y si\u0119 do rany oraz od odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy miejscem wnikni\u0119cia zarazk\u00f3w, a m\u00f3zgiem osobnika pok\u0105sanego, np. przy ugryzieniu w nog\u0119 okres w\u0119dr\u00f3wki wirusa b\u0119dzie znacznie d\u0142u\u017cszy, ni\u017c przy ugryzieniu w r\u0119k\u0119. Wirusy w\u015bcieklizny nie przenikaj\u0105 do krwi i nie wywo\u0142uj\u0105 wiremii. Wprowadzone do rany wirusy mog\u0105 pozostawa\u0107 przez pewien czas nieaktywne lub od razu mog\u0105 rozpocz\u0105\u0107 pierwotne namna\u017canie w mi\u0119\u015bniach i tkance \u0142\u0105cznej w miejscu uk\u0105szenia zanim jeszcze osi\u0105gn\u0105 uk\u0142ad nerwowy, a po dostaniu si\u0119 do rdzenia kr\u0119gowego i m\u00f3zgu nast\u0119puje w\u0142a\u015bciwe namna\u017canie wirus\u00f3w i nast\u0119pnie ich od\u015brodkowe rozprzestrzenianie do pozosta\u0142ych tkanek. W przypadku zaka\u017cenia gatunk\u00f3w niespecyficznych, w tym r\u00f3wnie\u017c cz\u0142owieka, zarazki mog\u0105 czasami zosta\u0107 inaktywowane w czasie w\u0119dr\u00f3wki do centralnego uk\u0142adu nerwowego, jednak taka sytuacja zdarza si\u0119 niezwykle rzadko, gdy\u017c w tym okresie nie dochodzi z regu\u0142y do reakcji ze strony uk\u0142adu odporno\u015bciowego, natomiast gdy zaka\u017cenie dotyczy zwierz\u0105t i ludzi uodpornionych przeciwko w\u015bciekli\u017anie w wyniku szczepie\u0144 profilaktycznych, wirus zostaje zneutralizowany na og\u00f3\u0142 ju\u017c w bramie wnikania zarazk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
U zwierz\u0105t mi\u0119so\u017cernych okres wyl\u0119gania w\u015bcieklizny trwa na og\u00f3\u0142 od 14 do 90 dni, a u zwierz\u0105t ro\u015blino\u017cernych jest d\u0142u\u017cszy i wynosi od 20 do 150 dni. Objawy kliniczne w\u015bcieklizny u wi\u0119kszo\u015bci gatunk\u00f3w zwierz\u0105t s\u0105 w zasadzie podobne, natomiast obserwuje si\u0119 r\u00f3\u017cnice indywidualne w jej przebiegu. W\u015bcieklizna mo\u017ce przybiera\u0107 dwie postaci choroby: posta\u0107 gwa\u0142town\u0105 \/ sza\u0142ow\u0105 (furious form), w kt\u00f3rej dominuje podniecenie oraz posta\u0107 cich\u0105 \/ pora\u017cenn\u0105 (paralytic form), w kt\u00f3rej brak jest wyra\u017anych objaw\u00f3w podniecenia, wzgl\u0119dnie trwaj\u0105 one kr\u00f3tko i szybko wyst\u0119puj\u0105 pora\u017cenia. Posta\u0107 gwa\u0142towna w\u015bcieklizny wyst\u0119puje cz\u0119\u015bciej u ps\u00f3w, kot\u00f3w, koni i cechuje si\u0119 wybitnym pobudzeniem i agresywno\u015bci\u0105 (klasyczny syndrom w\u015bciek\u0142ego psa). W klasycznym przebiegu rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 trzy stadia choroby: stadium prodromalne (zwiastunowe), stadium podniecenia i stadium pora\u017cenia. Stadium prodromalne dotyczy g\u0142\u00f3wnie zmian w zachowaniu si\u0119 zwierz\u0105t, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 niespokojne i niepos\u0142uszne. W tym okresie zwierz\u0119ta do\u015b\u0107 cz\u0119sto wykazuj\u0105 brak pobierania pokarmu i wody, maj\u0105 nier\u00f3wnomiernie rozszerzone \u017arenice, temperatura cia\u0142a mo\u017ce ulec nieznacznemu podwy\u017cszeniu. Rana, przez kt\u00f3r\u0105 wnikn\u0119\u0142y zarazki do organizmu czasem silnie sw\u0119dzi i jest lizana, a nawet gryziona przez zwierze, co doprowadza do samookalecze\u0144. W stadium podniecenia zwierz\u0119ta stopniowo staj\u0105 si\u0119 pobudzone, a nast\u0119pnie agresywne i niebezpieczne w stosunku do innych zwierz\u0105t i ludzi (nawet w stosunku do swojego w\u0142a\u015bciciela) \u2013 zwierz\u0119ta trac\u0105 poczucie ostro\u017cno\u015bci i strachu przed naturalnymi wrogami i cz\u0142owiekiem. Zwierz\u0119ta trzymane na uwi\u0119zi staraj\u0105 si\u0119 oswobodzi\u0107 i usi\u0142uj\u0105 ucieka\u0107, wykazuj\u0105 nadmiern\u0105 pobudliwo\u015b\u0107 ruchow\u0105, si\u0142\u0119 i sprawno\u015b\u0107, atakuj\u0105 wszystko, co zwraca ich uwag\u0119 i ulegaj\u0105 napadom sza\u0142u, w czasie kt\u00f3rych nie odczuwaj\u0105 b\u00f3lu, a po kt\u00f3rych mog\u0105 zapada\u0107 w stan ot\u0119pienia przed ponownym atakiem. Zwierz\u0119ta mog\u0105 k\u0142apa\u0107 z\u0119bami (jakby chwyta\u0142y muchy), mog\u0105 wykazywa\u0107 objawy spaczonego \u0142aknienia, co manifestuje si\u0119 gryzieniem i po\u0142ykaniem r\u00f3\u017cnych niejadalnych przedmiot\u00f3w (kamienie, drewno, a nawet w\u0142asne odchody). Ponadto u zwierz\u0105t obserwuje si\u0119 nadmierne \u015blinienie oraz niekiedy wymioty, g\u0142os staje si\u0119 ochryp\u0142y, a po\u0142ykanie sprawia wyra\u017an\u0105 trudno\u015b\u0107, cz\u0119sto wyst\u0119puje rozszerzenie \u017arenic i rozbie\u017cny zez, gwa\u0142towna reakcja na bod\u017ace s\u0142uchowe, \u015bwietlne i przeczulica sk\u00f3ry. W miar\u0119 rozwoju zmian zapalnych w m\u00f3zgu nasilaj\u0105 si\u0119 napady sza\u0142u, kt\u00f3re nast\u0119pnie przechodz\u0105 stopniowo w stadium pora\u017cenia. W ostatnim stadium pojawia si\u0119 pora\u017cenie ko\u0144czyn tylnych, opadni\u0119cie \u017cuchwy i wypadni\u0119cie j\u0119zyka, drgawki, napady padaczkopodobne, \u015bpi\u0105czka. W ko\u0144cowym okresie choroby dochodzi do ca\u0142kowitego pora\u017cenia wszystkich mi\u0119\u015bni szkieletowych, a w wyniku pora\u017cenia o\u015brodka oddechowego nast\u0119puje \u015bmier\u0107. Posta\u0107 cicha w\u015bcieklizny wyst\u0119puje cz\u0119\u015bciej u byd\u0142a i innych prze\u017cuwaczy, czasem u kot\u00f3w i przebiega z pomini\u0119ciem okresu napad\u00f3w sza\u0142u. Czasem w zachowaniu zwierz\u0119cia wyst\u0119puj\u0105 tak ma\u0142o wyra\u017ane zmiany, \u017ce mog\u0105 one pozosta\u0107 niezauwa\u017cone przez w\u0142a\u015bcicieli. Mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 wczesne pora\u017cenie gard\u0142a i \u017cuchwy oraz obfite \u015blinienie i niemo\u017cno\u015b\u0107 po\u0142ykania. W ko\u0144cowym okresie szybko przebiegaj\u0105ce pora\u017cenie obejmuje ca\u0142e cia\u0142o i zwierz\u0119 pada w stanie \u015bpi\u0105czki. Ta posta\u0107 w\u015bcieklizny jest trudna do rozpoznania, poniewa\u017c na og\u00f3\u0142 nie wyst\u0119puj\u0105 przy niej charakterystyczne objawy, co jest szczeg\u00f3lnie niebezpieczne dla otoczenia. Jest to bardzo uproszczony podzia\u0142 objaw\u00f3w, poniewa\u017c nie wszystkie stadia choroby zawsze wyst\u0119puj\u0105 u zaka\u017conego zwierz\u0119cia. Ponadto w\u015bcieklizna mo\u017ce przebiega\u0107 w postaci nietypowej, objawiaj\u0105cej si\u0119 zapaleniem \u017co\u0142\u0105dka i jelit lub sporadycznie w postaci zaka\u017ce\u0144 podklinicznych. W\u015bcieklizny zwierz\u0105t nie leczy si\u0119, niezawodn\u0105 ochron\u0105 zwierz\u0105t przed t\u0105 chorob\u0105 s\u0105 szczepienia profilaktyczne.<\/p>\n\n\n\n
Zara\u017cenie cz\u0142owieka nast\u0119puje przede wszystkim w wyniku pok\u0105sania przez zaka\u017cone zwierz\u0119 lub w wyniku kontaktu z wydzielinami chorego zwierz\u0119cia. Okres wyl\u0119gania choroby trwa najcz\u0119\u015bciej od kilku dni do 3 miesi\u0119cy, a sporadycznie nawet do 1 roku, natomiast u dzieci okres w\u0119dr\u00f3wki zarazka jest zdecydowanie kr\u00f3tszy ni\u017c u os\u00f3b doros\u0142ych. Po wyst\u0105pieniu objaw\u00f3w choroba u ludzi trwa zaledwie kilka dni i zawsze ko\u0144czy si\u0119 \u015bmierci\u0105. Pocz\u0105tkowo choroba mo\u017ce si\u0119 ujawnia\u0107 pospolitymi w wielu chorobach objawami, takimi jak z\u0142e samopoczucie, stany podgor\u0105czkowe, b\u00f3le g\u0142owy i ko\u0144czyn, czasem nudno\u015bciami, co na og\u00f3\u0142 nie nasuwa \u017cadnych podejrze\u0144 zwi\u0105zanych z zaka\u017ceniem w\u015bcieklizn\u0105. Mo\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sw\u0119dzenie i b\u00f3l dawno wygojonej rany po uk\u0105szeniu. W p\u00f3\u017aniejszym okresie znamiennymi jej objawami s\u0105 zaburzenia psychiczne, objawiaj\u0105ce si\u0119 niepokojem, podnieceniem, nerwowo\u015bci\u0105, atakami sza\u0142u, na przemian z okresami silnego przygn\u0119bienia. W odr\u00f3\u017cnieniu od chorych na w\u015bcieklizn\u0119 zwierz\u0105t, u ludzi wyst\u0119puje silny wodowstr\u0119t, wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c zaburzenia w po\u0142ykaniu p\u0142yn\u00f3w (gwa\u0142towne skurcze gard\u0142a i prze\u0142yku), niekiedy wyst\u0119puje \u015blinotok. Wraz z pojawieniem si\u0119 trudno\u015bci w po\u0142ykaniu nasila si\u0119 pobudliwo\u015b\u0107 i wra\u017cliwo\u015b\u0107 zmys\u0142\u00f3w \u2013 wyst\u0119puj\u0105 omamy wzrokowe i s\u0142uchowe. Chory niemal do ko\u0144ca ma zachowan\u0105 przytomno\u015b\u0107 i umiera w \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce nie pomo\u017ce mu leczenie, w\u015br\u00f3d objaw\u00f3w konwulsji lub w wyniku pora\u017ce\u0144 obejmuj\u0105cych mi\u0119\u015bnie szkieletowe, a w ostatniej fazie r\u00f3wnie\u017c mi\u0119\u015bnie oddechowe.
Ze wzgl\u0119du na to, \u017ce zarazki w\u015bcieklizny mog\u0105 by\u0107 obecne w \u015blinie osobnika zaka\u017conego w\u015bcieklizn\u0105, ale nie wykazuj\u0105cego jeszcze \u017cadnych objaw\u00f3w choroby, dlatego te\u017c ka\u017cde pogryzienie cz\u0142owieka powinno by\u0107 traktowane tak, jak gdyby by\u0142o dokonane przez zwierz\u0119 potencjalnie chore na w\u015bcieklizn\u0119. Osoba pogryziona powinna przemy\u0107 ran\u0119 wod\u0105 z myd\u0142em i zdezynfekowa\u0107, a nast\u0119pnie uda\u0107 si\u0119 jak najszybciej do lekarza medycyny w celu opatrzenia rany. Lekarz medycyny wydaje w\u00f3wczas odpowiednie decyzje odno\u015bnie dalszego post\u0119powania i zawiadamia o fakcie pogryzienia Pa\u0144stwow\u0105 Inspekcj\u0119 Sanitarno-Epidemiologiczn\u0105 oraz Pa\u0144stwow\u0105 Inspekcj\u0119 Weterynaryjn\u0105, gdzie zostaje na\u0142o\u017cony nakaz na w\u0142a\u015bciciela zwierz\u0119cia, kt\u00f3re pok\u0105sa\u0142o cz\u0142owieka, o stawieniu si\u0119 do najbli\u017cszego zak\u0142adu leczniczego dla zwierz\u0105t celem przeprowadzenia obserwacji w kierunku w\u015bcieklizny. Zwierz\u0119, kt\u00f3re pok\u0105sa\u0142o cz\u0142owieka, musi by\u0107 poddane 15 dniowej obserwacji (stacjonarnej lub poprzez doprowadzanie na wizyty kontrolne w okre\u015blonych terminach do lekarza weterynarii), nawet je\u015bli by\u0142o szczepione przeciwko w\u015bciekli\u017anie w danym roku kalendarzowym, gdy\u017c pojedyncze szczepienie mo\u017ce nie da\u0107 wystarczaj\u0105cej odporno\u015bci przeciwko danemu czynnikowi zaka\u017anemu i mimo to choroba mo\u017ce si\u0119 rozwin\u0105\u0107. Zwierz\u0119, kt\u00f3rego \u015blina w momencie pogryzienia cz\u0142owieka zawiera\u0142a zarazki, ju\u017c po kilku dniach wykazuje objawy w\u015bcieklizny i w ci\u0105gu nast\u0119pnych kilku dni pada. Zw\u0142oki pad\u0142ego lub u\u015bpionego z powodu objaw\u00f3w w\u015bcieklizny zwierz\u0119cia poddaje si\u0119 nast\u0119pnie badaniu anatomopatologicznemu i wirusologicznemu w celu potwierdzenia zaka\u017cenia wirusem w\u015bcieklizny. W przypadku dodatnich wynik\u00f3w bada\u0144 lub braku mo\u017cliwo\u015bci obserwacji i dalszych bada\u0144 zwierz\u0119cia podejrzanego o w\u015bcieklizn\u0119 (zwierz\u0119 dziko \u017cyj\u0105ce lub bezpa\u0144skie), pogryziony cz\u0142owiek podlega bezwzgl\u0119dnie serii szczepie\u0144, kt\u00f3re podane w odpowiednim momencie mog\u0105 ustrzec przed zachorowaniem. Od momentu pok\u0105sania cz\u0142owieka przez w\u015bciek\u0142e zwierz\u0119 do wyst\u0105pienia pierwszych objaw\u00f3w choroby up\u0142ywa dostateczna ilo\u015b\u0107 czasu, aby przez podanie serii szczepie\u0144 (rozpoczynaj\u0105c od najs\u0142abszych, ko\u0144cz\u0105c na najbardziej zjadliwych szczepach wirusa), \u0142\u0105cznie z podaniem surowicy odporno\u015bciowej, wywo\u0142a\u0107 odporno\u015b\u0107 na t\u0119 chorob\u0119, zanim pe\u0142nozjadliwe zarazki z miejsca uk\u0105szenia dotr\u0105 do centralnego uk\u0142adu nerwowego i wywo\u0142aj\u0105 objawy choroby. U os\u00f3b nie szczepionych wcze\u015bniej podaje si\u0119 pi\u0119\u0107 dawek szczepionki w 1, 3, 7, 14 i 28 dniu, a surowic\u0119 odporno\u015bciow\u0105 podaje si\u0119 z pierwsz\u0105 dawk\u0105 szczepionki. Prewencyjnie zostaj\u0105 szczepione te osoby, kt\u00f3re z racji wykonywanego zawodu mog\u0105 zetkn\u0105\u0107 si\u0119 z w\u015bcieklizn\u0105 i wtedy wakcynacja ogranicza si\u0119 do dw\u00f3ch dawek wstrzykni\u0119tych w 1 i 3 dniu.<\/p>\n\n\n\n
W\u015bcieklizna jest niezwykle gro\u017an\u0105 chorob\u0105 ludzi i zwierz\u0105t. W zakresie zwalczania tej choroby istnieje wsp\u00f3\u0142praca s\u0142u\u017cb medycznych i weterynaryjnych, ale nie pomo\u017ce tu czujno\u015b\u0107 obydwu s\u0142u\u017cb, je\u015bli ludzie nie b\u0119d\u0105 ostro\u017cni i \u015bwiadomi ewentualnych zagro\u017ce\u0144. W zwalczaniu w\u015bcieklizny du\u017ce znaczenia maj\u0105 szczepienia ochronne zwierz\u0105t domowych. Zgodnie z brzmieniem Ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierz\u0105t oraz zwalczaniu chor\u00f3b zaka\u017anych zwierz\u0105t Dz. U. z 2004 r. Nr 69. Poz. 625. Rozdz. 8. Art. 56. Ust. 1. zwierz\u0119ta domowe podlegaj\u0105 obowi\u0105zkowi corocznego szczepienia, a dope\u0142nienie tego obowi\u0105zku spoczywa na w\u0142a\u015bcicielach zwierz\u0105t. W przypadku pogryzienia osoby poszkodowane powinny przeprowadzi\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 higien\u0119 rany i uda\u0107 si\u0119 jak najszybciej do lekarza medycyny, a w\u0142a\u015bciciele zwierz\u0105t kt\u00f3re pok\u0105sa\u0142y cz\u0142owieka powinny uda\u0107 si\u0119 ze zwierz\u0119ciem na obserwacje do zak\u0142adu leczniczego dla zwierz\u0105t. R\u00f3wnie\u017c nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o zachowaniu ostro\u017cno\u015bci przy kontaktach ze zwierz\u0119tami dziko \u017cyj\u0105cymi i bezpa\u0144skimi, zw\u0142aszcza wa\u0142\u0119saj\u0105cymi si\u0119 w pobli\u017cu las\u00f3w i park\u00f3w oraz nale\u017cy zg\u0142asza\u0107 lokalnym w\u0142adzom zauwa\u017cenie nietypowo zachowuj\u0105cych si\u0119 wolno \u017cyj\u0105cych zwierz\u0105t lub znalezienie pad\u0142ych dziko \u017cyj\u0105cych i bezpa\u0144skich zwierz\u0105t. Zwalczanie w\u015bcieklizny w\u015br\u00f3d zwierz\u0105t dziko \u017cyj\u0105cych polega na rozrzucaniu w lasach i parkach k\u0119s\u00f3w mi\u0119snych zawieraj\u0105cych doustn\u0105 szczepionk\u0119 przeciwko w\u015bciekli\u017anie, co daje dobre wyniki i znamienny spadek przypadk\u00f3w w\u015bcieklizny u zwierz\u0105t wolno \u017cyj\u0105cych, a co za tym idzie r\u00f3wnie\u017c u zwierz\u0105t domowych.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W\u015bcieklizna (rabies, lyssa) jest jedn\u0105 z najstarszych i najgro\u017aniejszych chor\u00f3b ludzi i zwierz\u0105t. Przyczyn\u0105 w\u015bcieklizny jest wirus neurotropowy nale\u017c\u0105cy do rodzaju Lyssavirus, rodziny Rhabdoviridae, kt\u00f3ry powoduje silne uszkodzenie uk\u0142adu nerwowego sta\u0142ocieplnych. W obrazie klinicznym choroby dominuj\u0105 objawy podniecenia i pora\u017ce\u0144,…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14253,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21,18],"tags":[],"class_list":["post-14025","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-choroby_odzwierzece","category-porady"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14025","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14025"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14025\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14254,"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14025\/revisions\/14254"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14253"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14025"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14025"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/klinika-weterynaryjna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14025"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}